Willemskade

Om het belang van water voor de stad in beeld te brengen is niet voor niets gekozen voor de Willemskade. Deze gracht met kade is rond 1866 wezenlijk onderdeel van de uitbreiding van de stad Leeuwarden en in 1868 gereed. De nieuwe kade krijgt eest de naam Zuiderkade, maar na het bezoek van Koning Willem II, krijgt de kade haar Koninklijke naam.

Nieuwe kade, nieuwe brug

De weg die vanuit de stad naar het net nieuwe station zal leiden, is de Prins Hendrikstraat. Vanuit de stad passeer je in die dagen de fraaie, geklonken ijzeren draaibrug met twee doorvaarten, de Prins Hendrikbrug uit 1868, in dat jaar voor 7.474 Hollandse Florijnen aangelegd.

In de loop van 1877 neemt de gemeente nog een belangrijk besluit: het stichten van het nieuwe Beurs- en Waaggebouw aan de oostkant van de Willemskade, op het inmiddels bekende beursplein. Er is dringend behoefte aan zo’n beurs in de directe nabijheid van het doorgaande vaarwater en vanaf 1880 vindt op deze plek de voornaamste handel plaats.

Stoomboot Maatschappij

Aan de Willemskade ontstaan allerlei bedrijven die horen bij het drijven van handel en het verschepen van goederen, zoals banken, verzekeraars en rederijen. Een van de voornaamste rederijen is de Leeuwarder Stoomboot Maatschappij van 1898 met schepen als de Stanfries I en II; later gaat de rederij op in de Nieuwe Leeuwarder Stoomboot Maatschappij met de Friesland I, II, III en IV.

Na nog een paar fusies, wordt in 1933 Reederij Stanfries gevormd met een vloot van 19 stoomboten, 7 motorboten en 7 lichters.  In 1948 tenslotte gaat de laatste fase aan de Willemskade in, met de vorming van rederij Van der Schuijt, Van der Boom en Stanfries NV (ook wel SBS NV). Een roemruchte rederijgeschiedenis die eindigt in de jaren vijftig, als steeds vaker de vrachtauto de handel vervoert.

De ombouw van de stoomschepen naar diesel aangedreven vrachtschepen mag niet meer baten.  Het lot van menig schip is de sloop; een enkel schip verdwijnt als werkschip en verdwijnt later uit de vaart; Stanfries X is een van de weinige schepen die ternauwernood van de sloop is gered.

Op de Willemskade vestigen zich zo dichtbij de handel ook naast notarissen, ook banken, assuradeurs en verzekeraars. En niet te vergeten de eigenzinnige journalist en krantenuitgever Hepkema, die op de Willemskade de Vereniging Friese Elf Steden opricht in 1909. Een van de banken aan de kade is de Coöperatieve Zuivelbank die in 1912 haar deuren; de bank verhuist enkele maanden al naar het Zaailand waar ze in de jaren dertig haar beroemd geworden hoofdkantoor laat bouwen en verder door het leven gaat als Friesland Bank.

Stukgoederen en levende have

Wie de kranten eind negentiende eeuw volgt, ziet dat de nog jonge Willemskade zich vlot ontwikkelt. Stoomschepen varen af en aan, handel wordt geladen en gelost. Niet alleen stukgoederen gaan aan boord, ook levende have. Zo lezen we in de krant van 1884 dat voor de Landbouwtentoonstelling in Amsterdam de Commissie die Friesland daar graag goed vertegenwoordigt ziet, heeft besloten koeien en paarden per stoomschip naar de hoofdstad te vervoeren, want per spoor wordt dat veel te kostbaar. Bijgaande advertentie verhaalt van deze aankondiging in het Nederlandsch van die tijd in prachtige bewoordingen.

Landbouwtentoonstelling 1884 stoomschip

Koeien en paarden: levende have per schip naar de Landbouwtentoonstelling

Diesel vervangt stoom

De handel en wandel op de Willemskade duurt tot ruim na de Tweede Wereldoorlog. Nog in de jaren vijftig worden op de Leeuwarder wer Welgelegen de stoomschepen van Reederij Stanfries met vijf meter verleng om meer lading te kunnen vervoeren en worden de stoommachines vervangen door dieselmotoren. Lang zal het dan niet meer duren, want eind vijftiger en begin zestiger jaren is de opkomst van treinen, vrachtwagens en vliegtuigen zo massaal, dat zij de beurtvaart overbodig hebben gemaakt. Schepen eindigen bij de sloop of slijten hun laatste dagen als werkschip in een haven; de Stanfries X eindigt als classificeedersboot in de Rotterdamse haven.

Langzaamaan verdwijnen de schepen uit beeld, tot het moment dat overal de roep klinkt de herinnering aan die tijd weer te verlevendigen.

Kluiverboom tegen het zonlicht op de gevels van de Willemskade

Kluiverboom tegen het zonlicht op de gevels van de Willemskade